Most Viewed

29 जानेवारी 1932 भाषण

स्वाभिमानाचा व स्वातंत्र्याचा दीप कधीही विझता कामा नये.

मुंबई व मुंबई इलाख्यातील 114 संस्थांच्या वतीने ठरल्याप्रमाणे शुक्रवार दिनांक 29 जानेवारी 1932 रोजी संध्याकाळी सात वाजता दामोदर हॉल, मुंबई येथे डॉ. पी. जी सोळंकी यांच्या अध्यक्षतेखाली डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना मानपत्र देण्याचा समारंभ साजरा करण्यात आला. प्रथमतः लहान मुलींनी त्याच्या स्वागताची सुस्वर गाणी म्हटली. स्वागत समारंभाला हजारो स्त्रीपुरुषाचा समुदाय जमला होता, नंतर अध्यक्ष डॉ. सोळकी यांच्या सूचनेवरून श्री. एन. टी. जाधव यांनी मानपत्र वाचून दाखविले. या मानपत्रावर मुंबई व मुंबई इलाख्यातील मिळून 114 संस्थांच्या सह्या आहेत. “ते मानपत्र खालीलप्रमाणे आहे.

“Dr. B. R. Ambedkar,
M.A. Ph.D., D.Sc., Bar-at-Law, M.L.C. Delegate. Indian, Round Table Conference.

Dear Sir,

We the undermentioned Institutions, feel this an occasion of honour and privilege to accord you, our accredited leader, a hearty welcome on behalf of the Depressed Classes of India on your to these shores offer an, arduous fight for the recognition of our legitimate rights and status at the second Round Table Conference, you have indeed proved to the hilt our claim, for equality of status and treatment, and but for the valiant fight you! had put on our behalf, we are afraid, our claims would have been ignored. You have done what all is human possible in safeguarding our rights and we are sure, as a result of your endevours at London, to stand, in the near future on an equal footing with all other major communities in India,

Allow us to take this opportunity of putting on record that the choice Government would not have fallen on a better head than yours to represent us at the Round Table Conference. Your work coupled with that of Rao Bahadur Shrinivasan, has been of immense value to our cause by many of your powerful speeches in London and elsewhere, you have proved to the world that Depressed Classes are a vast minority and that without, separate representation their interest would never be safe and the credit goes to you of having proved beyond doubt that many of the so-called Congress leaders, professing sympathy for us are’ slippery customers. It is now for you, Sir, to augment your work at the R.T.C. by continuing to espouse our cause in your own inimitable way in the Franchise Committee which to start work before long. It would be in the fitness of thing to urge upon you not to be content with any thing less than equality of status and treatment for your brothren, and we fully trust that you will do your, utmost for securing these objects in the Franchise Committee as well and in all other work connected with the building up of the constitution for this country.

Oppressed, tyranised and exploited as we are by one and all from ages long, we do feel that your advent on the horizon of public life was for us a day to be written in Golden ink. The new life and spirit which you enthused in us at Mahad, Nasik and other places to achieve our ordinary human rights have awoke us to our rights and claims and have made us give a burial to our inferiority complex. The sense of responsibility and the present out look of our community which is now out to assert its rights all over the country it will not be and exaggration to say, is but the fruit of your efforts and guidance, we know the tremendous sacrifice you are making for a community for whom there are but few friends.

It is needless for us to repeat that all our interests, political or otherwise, are safe in your hands and we look to you and to you alone, as our trusted leader, who would lead us and to political power in this country which alone, we are convinced would bring salvation to our oppressed community, we remain.

Your’s truly

The Members of

(1) Social Equality Army (Bombay Presidency).
(2) Friends Union, Pelisle Road.
(3) Somvanshiya, Abalvriddha Seva Mandal.
(4) Bahishkrit Seva Mandal.
(5) Maharashtra, Balveer Shikshan Prasarak Mandal.
(6) Bahishkrit Hitchintak Seva M./Mandal.
(7) South Indian Adidravid Mahajan.
(8) Mahila Mandal Bombay.
(9) Mahar Samaj Seva Sangh.
(10) Satara District Yuvak Sangh.
(11) Nagar District Bahishkrit Seva Sangh.
(12) Yuvak Sangh Samajik Jalsa.
(13) Tramway Company Workshop Depressed Classes tion.
(14) Navrang Cigarette Company D. Classes.
(15) Bahishkrit Mahila Seva Mandal.
(16) Bara Chawl Seva Sangh.
(17) Ratnagiri District Social Equality League.
(18) Gujrat D. C. Association.
(19) Poona District Bhaishakrit Association.
(20) Poona District Dalit Sangh.
(21) Satara Disrict Social Equality Army.
(22) Bahishkrit Depressed Classes CC. Society.
(23) Bahishkrit Depressed Classes Navyuvak Sangh.
(24) Pevalaty Co-operative Mandal.
(25) Dhobitalao Somvanshiya Mandal.
(26) Dhobitalao Somvanshiya Mahila Mandal.
(27) “F” Ward Bahishkrit Seva Mandal Bombay.
(28) Tata Mills Chawls, Mahar Punch!.
(29) Kokan Prantik Chamber Parishad.
(30) Foras Road Cement Chawls Punch.
(31) Mazagaon Khadda Punch.
(32) Joona Dhor Chawl Punch.
(33) Batatyachi Chawls Punch.
(34) Foras Road D. C. Tenaments of Block Nos. 1-3.
(35) Navi Dhar Chawl Punch.
(36) Somvanshiya Nirashrit Shikshan Vardhak Samaj.
(37) Solapur District Mahar Seva Sangh.
(38) Satara District Vite Taluk Punch.
(39) Bahishkrit Co-op. Society.
(40) D. C. Tenant of B. D. D. Block No. 7.
(41) Maharashtriaya Puratan Mahar Unnati Sangh.
(42) Satara District D. C. Society.
(43) Gulabvadi Punch Mandali.
(44) Bhandara Samaj Sangh.
(45) Bhartiya Tarun Yuvak Sangh Bahishkrit. (46) Shree Somvanshiya Mandali.
(47) Naigaon Chawl Nawa Saha Kumfor Punch.
(48) Bahishkrit Hitvardhak Samaj.
(49) Pimparee Sayyad Nasik Taluka Jalsa, Kampoo.
(50) Rohidas Dnyandev Samaj.
(51) Charmakar Maheela Mandal.
(52) Charmakar Sudharak Man.
(53) Youngmen’s Mahar Association Vinchoor.
(54) Naigaon Social Equality League.
(55) Bahishkrit Bhajan Samaj Vadala.
(56) Chandanvadi Maheela, Mandal.
(57) Chandanvadi D. C. Association.
(58) Solapur District Tal. Karmale Hitvärdhak Samaj.
(59) Satara District Balveer Sainik Dal.
(60) Thana District D. C. Association.
(61) Bandra Katwadi Varoode Mandal.
(62) Nasik Yuvak Sangh.
(63) Naigaon B. D. D. Block Tenants Association.
(64) Railway League.
(65) Nasik District Madhyavarti Mandal Bhartiya Samaj Seva Mandal.
(67) Madhyavarti Samata Sainik.
(68) Revangaon C. League.
(69) Atpadee C. Society.
(70) Kulaba District D.
(71) Tramway Co-operative Society Chawal Tenants.
(72) Social League.
(73) Jangira Bahishkrit Praja.
(74) Dadar Mahila Mandal
(75) Navyuvak Mandal Ahmedabad.
(76) Dharwar District League.
(77) Belgaon District D. C. League
(78) Karwar District D. C. League.
(79) Meghwal Sudharak Samaj.
(80) Gujarath Sudharak.
(81) Satara District Tarun Mandal.
(82) Rohidas Tarun Mandal Thana.
(83) Somvanshiya Sanmargadarshale Kalyan.
(84) District Charmakar Mandal, Manikpur.
(85) Kamathipura 13 Lane Samaj.
(86) Berar, Asprishya Samaj Sudharak Seva Mandal Berar.
(87) The Sangh.
(88) Satara District Vandar Manar Sangh.
(89) B. P. T. Bahishkrit Labourers Navyuvak.
(90) Karnatak Machignar Society.
(91) Karnatak D. C. Youth League.
(92) D. C. Association Hubali.
(93) Chitra Bazar, Bori Chawl D. C. League. (94) Rohe Taluka Mahar Sangh.
(95) Kamathipura Stable Street Mahar Association
(96) Agripada Mcpl. Chawl D. C. Tenants Association.
(97) Bandra D. C. League Bhaogra.
(98) Bandra Palee Bahishkrit Samaj
(99) Mahar Military Indian Officer Association.
(100) Mahim Killa D. C. Association.
(101) Reteecha Dhakka Punch Mandal.
(102) B. I. T. Poibabadi D. C. League.
(103) Panvel Pensioner Mahar Punch.
(104) Crawn Cigartte Co’s D. C. Labour Mandal.
(105) Nana Chawk Mahar Sangh.
(106) All India Untouchability League Poona. (107) Maharashtra Seva Sangh Poona.
(108) Dakshin Maharashtra, Satya Prasarak Mandal Kolhapur.
(109) Matang Dnyanodaya Samaj Bombay.
(110) Asprishyonnati Mandal Nasik Road.
(111) Temple Entry Satyagraha Mandal Nasik.
(112) Bahishkrit Hitchintak Seva Sangh Nasik Road.
(113) Shri Shahu Chhatrapati Boarding Nasik.
(114) Asprishya Taroon Samata Samaj Chirabazar.

मानपत्राला उत्तर देताना डॉ. आंबेडकर म्हणाले.

आज मला जे मानपत्र दिले आहे. त्यातील गौरवाला मी कितपत पात्र आहे याबद्दल मला शंका वाटते. एखाद्या शेजाऱ्याला किंवा जवळच्या माणसाला त्याचे जितके दोष दिसतात तितके ते दूरच्या मंडळीस दिसणे अशक्य असते. मी राऊंड टेबल परिषदेमध्ये जी कामगिरी केली किंवा त्या कामगिरीचे यश माझ्या पदरी बाळगण्याचा प्रयत्न या मानपत्रात गौरवयुक्त शब्दांनी केलेला आहे. परंतु माझी मनोदेवता मला सांगते की, राऊंड टेबल परिषदेच्या कामगिरीच्या यशाचा मी धनी नव्हे. त्या यशाचे सर्वस्वी धनी इथे जमलेले माझे असंख्य बंधुभगिनीच आहेत. आपण सर्वांनी ही एक गोष्ट पूर्णपणे लक्षात ठेवली पाहिजे की, कोणत्याही समाजाचा किंवा पक्षाचा पुढारी कोणत्याही यशाचा सर्वस्वी धनी कधीच होऊ शकत नाही. नुसते पुढारीपण असून चालत नसते. तर ज्या कार्याकरिता आपण पुढे झालो आहोत ते आपले माणुसकीच्या हक्काचे पवित्र कार्य खडतर स्वार्थत्यागाने व शिस्तीच्या मार्गाने केले पाहिजे. राऊंड टेबल परिषदेच्या कार्यासाठी मी तुमच्या वतीने प्रतिनिधी नेमला गेलो खरा. परंतु तुम्हीच तुमच्या कार्याची कळकळ जाणून माझ्या प्रयत्नांना एकमताने व एकजुटीने पाठिबा दिला नसता तर मला काहीच करता आले नसते. राऊंड टेबल परिषदेच्या निमित्ताने का होईना अखिल हिंदुस्थानातील अस्पृश्य वर्गात जागृतीचा वणवा पेटला गेला आहे. ही जागृतीची ज्योत उज्ज्वल स्वरूपात अशी ब्रिटिश लोकांना तेथील राजकारण धुरंधर व्यक्तीना दिसली नसती, तर मला राऊंड टेबल परिषदेमध्ये काहीच करता आले नसते. तुमच्या अंतःकरणात स्वाभिमानाचा व स्वातंत्र्याचा जो दीप तेवत आहे तो अधिक उज्ज्वल करण्याचा प्रयत्न करावयास पाहिजे. तो पुन्हा कधीही विझला जाता कामा नये, याची तुम्ही प्रत्येकाने प्रथम खबरदारी घेतली पाहिजे.

सहा कोटी अस्पृश्य जनतेने आपणास राजकीय हक्क पाहिजेत याविषयी जी घोषणा केली आहे ती खरोखरच अलौकिक आहे. पुढाऱ्याच्या मागे असलेली जनता निर्भयतेने कंबर बांधील तर जगात कोणत्याही कार्याला यश मिळालेच पाहिजे. माझ्या सहा कोटी अस्पृश्य बंधुनी हिंमत धरली तर हिंदुस्थानातील लोकांना स्वराज्य मिळवावयास कितीसा अवधी लागणार आहे! तुमच्या अंतःकरणातील माणुसकीचा ओलावा सुकू देऊ नका. काही वर्षापूर्वी जी गोष्ट आपल्या पूर्वजांना अशक्य वाटत होती ती आज दहा वर्षात शक्य होऊ पाहात आहे. निदान गेल्या दोन वर्षात झालेली जागृती केव्हाही अपूर्व स्वरूपाचीच ठरेल. त्या माझ्या कार्यात काही दिवसापूर्वी माझ्या चांभार बंधुंचा माझ्यावर विश्वास नव्हता आणि ही गोष्ट माझ्या मनाला सारखी सलत होती. परंतु आज मी ज्या बोटीने हिंदुस्थानात आलो त्या बोटीवर तुम्हा इतर समाजातील पुढा-याप्रमाणे माझे स्वागत करण्यास अचानकपणे मि. पी. बाळू, श्री राजभोज, काजरोळकर, पवार वगैरे चाभार समाजातील मंडळी आलेली पाहून माझे अंतःकरण आनंदातिशयाने भरून आले. माझ्या महार समाजातील मंडळीना पाहून मला जितका आनंद झाला त्याहीपेक्षा अधिक या मंडळींच्या प्रेमाच्या भेटीने झाला. मी मनुष्य आहे. मनुष्याच्या हातून चुका घडणे शक्य आहे. गोष्टी अनुसरून माझ्या हातून आपले कार्य करीत असता पक्षपात झाला असेल आणि त्याचे कारण इतकेच की आपला अस्पृश्य मानलेला समाज इतका मददलित आहे की त्यांच्या कार्याची व्यापकता फार आहे. अशा परिस्थीतीत मी एकट्याने सर्वांचे समाधान कसे करू शकणार ? आपले समाजकार्य खरे म्हटले म्हणजे आकाशाला गवसणी घालण्यासारखे आहे. असो. तरीपण त्यांच्या स्वागताने माझे कल्पनेबाहेर समाधान झालेले आहे. आपल्या सार्वजनिक कार्यात त्यांच्या राजकीय हक्काविषयी मी त्यांना पूर्णपणे हमी देऊ शकतो.

माझा जरी महार जातीत जन्म झाला असला तरी मी सर्वस्वी महार लोकांसाठीच प्रयत्न करीन असे कधीच होणार नाही. उलट माझ्या समाजाला काहीच मिळाले नाही तरी चालेल परंतु इतरासाठी मी वाटेल ते करू शकेन. मात्र त्यांचे मला माझ्या कार्यात जिवाभावाचे सहकार्य पाहिजे. आपल्या कार्यात आपल्या समाजातील निरनिराळ्या जातीची एकी झाल्यावर पुढील गोष्टी एकमेकांच्या संमतीने व गुण्या गोविंदाने सोडविणे मला अशक्य असे वाटत नाही. म. गांधींच्या बोलण्याने ज्यांचे समाधान होत नाही त्यांचे माझ्या बोलण्याने काय समाधान होणार आहे. तरीपण प्रयत्न हा केलाच पाहिजे. आपली एकी महारापासून तो भंगी समाजापर्यंत सर्व समाजात झालीच पाहिजे. या सर्व समाजाची उन्नती करणे हे माझे मी उच्च असे ध्येय समजतो. याबाबतीत सर्वांनी एकमेकांविषयी आपल्या अंतःकरणात पूर्ण विश्वास ठेवावयास पाहिजे.

माझ्या गैरहजेरीत येथे वर्तमानपत्रामध्ये माझ्याविषयी पुष्कळच गहजब करण्यात आला होता. मी राष्ट्रद्रोही ठरविण्याचा येथील राष्ट्रीय बाण्याच्या पत्रकारांनी शक्य तितका प्रयत्न केलेला असताही, माझ्या बंधुभगिनींनी जो माझ्यावर निढळ विश्वास टाकून आपले कार्य उलट जोमाने पुढे करण्याचा आटोकाट प्रयत्न केला त्याबद्दल मला खरोखरच धन्यता वाटत आहे. मी म. गांधींना राऊंड टेबल परिषदेमध्ये विरोध केला म्हणून मी राष्ट्रद्रोही ठरलो असेन. परंतु या आरोपाची मला मुळीच भिती वाटत नाही. उलट माझ्या बांधवांच्या गुलामगिरीतून सुटका करण्याच्या उच्च वृत्तीच्या कार्यात, महात्मा म्हणविणा-या व्यक्तीकडून प्राणाच्या पणाने विरोध व्हावा हीच गोष्ट जगाच्या दृष्टीने किती अन्याय्य वृत्तीची आहे ही विचारी माणसे आपोआपच ठरवू शकतील. माझी मनोदेवता मला सांगते की मी चांगल्या रस्त्याने चाललो आहे. तोपर्यंत मला लोकांच्या स्वार्थी आरोपांची मुळीच पर्वा वाटत नाही. मी राष्ट्रद्रोही आहे. देशद्रोही आहे असे आज जे लोक म्हणत आहेत ते भविष्यकाळात याच्या उलट माझ्या कामगिरीविषयी बोलल्याशिवाय राहणार नाहीत. आजचे वादळी वातावरण पुढे काही दिवसांनी शांत झाल्यावर व राऊंड टेबल परिषदेमधील सर्व कार्याचा नीट शांतपणे विचार केल्यावर त्यांचे माझ्याबद्दलचे मत खात्रीने बदलेल. येथे राष्ट्रीय पत्रात येणाऱ्या बातम्यात व तेथील राऊंड टेबल परिषदेमधील कामकाजात किती तफावत होती हेही त्यांना कळून चुकेल. माझी खात्री आहे की, मी राष्ट्राची चांगली कामगिरी केली असेच हिंदुची पुढील पिढी म्हणेल.

माझी व म. गांधींची विलायतेला जाण्यापूर्वी पहिलीच भेट व मुलाखत झाली होती व ती तुम्हा सर्वांना ठाऊक आहेच. राऊंड टेबल परिषदेच्या कार्यक्रमात म. गांधींची व माझी तीनदा चांगली चार चार पाच पाच तास मुलाखत झालेली आहे. परंतु त्यांनी अगदी शेवटी मुसलमान व शीख समाजाशिवाय इतर कुठल्याही समाजाला स्वतंत्र मतदार संघ मी देऊ शकत नाही असे स्पष्टपणे उत्तर दिले. अल्पसंख्याक कमिटीतील मुसलमान प्रतिनिधी व माझी ताटातूट व्हावी, मुसलमानानी मला आपले सहाय्य देऊ नये याविषयीची भेदनीती म. गांधीनी कशी आरंभिली होती याचे प्रत्यक्ष कागदोपत्री अस्सल पुरावे माझ्याजवळ आहेत. यावरूनच म. गांधी हे महात्मा पदाला माझ्या दृष्टीने तरी कितपत पात्र आहेत याबद्दल शंका वाटते. म. गांधींच्या प्रयत्नाना मुसलमानानी वाटाण्याच्या अक्षता दाखविताच ते चिडले व त्यांनी मार्केटमधून एक कुराण विकत घेतले. ते एच. एच. आगाखान ज्या हॉटेलमध्ये राहात होते तेथे गेले. त्यांनी त्यांच्यापुढे कुराण पुढे केले आणि ते म्हणाले की, कुराणात हिंदू-हिंदूत दुही माजवावी असे कुठे काही लिहिले आहे का दाखवा. त्यावेळी मि. आगाखान इतकेच म्हणाले की, अस्पृश्य समाज हा आमच्या समाजाहून अगदी पददलित आहे. आम्ही ज्याअर्थी, आमच्या संरक्षणाच्या हक्कासाठी भांडत आहोत त्याअर्थी, त्यांच्या संरक्षणाच्या न्याय्य हक्काच्या मागणीला आम्ही विरोध तरी कसा करावा ? या उत्तराने म. गांधीजी मागल्या पाऊली आपल्या निवासस्थानी परतले.

आपण माझी म. गांधीप्रमाणे निष्कारण स्तुती करून आपण मला देवपदाला चढवू नका. देवपदाला चढवून इतरांनी आंधळेपणाने असल्या देवपदाला चढलेल्या देवमाणसाच्या मागे लागलेले निदान मला तरी स्वतःच्या कमकुवतपणाचे लक्षण दिसते. तुम्ही तुमची संघटना करा व शिस्तीच्या हिमतीच्या मार्गाने आपली सर्वांगीण उन्नती करून घ्या.

डॉ. आंबेडकर यांचे भाषण होताच त्यांनी नाशिक मंदिर प्रवेश सत्याग्रहींच्या लढ्यात शिक्षा भोगून सुटून आलेल्या सत्याग्रही वीरांचा त्यांच्या गळ्यात पुष्पहार घालून सन्मान केला. तसेच सातारा जिल्ह्यातील अस्पृश्य समाजातील चित्रकलेचे विद्यार्थी श्री. सावंत यांना जे. जे. आर्ट स्कूलच्या चित्रकलेच्या प्रदर्शनात चित्रकलेमध्ये उत्तम प्रकारचे सर्टिफिकेट व भावनगरच्या महाराजांनी ठेवलेले 200 रुपयाचे बक्षिस मिळाल्याबद्दल जाहीर अभिनंदन करण्यात आले. त्याला याप्रसंगी नगर जिल्ह्यातर्फे एक सुवर्ण पदक व पुष्पहार अर्पण करण्यात आला.

रात्रौ मध्यरात्रीपर्यंत डॉ. आंबेडकर व इतर प्रांतीय पुढाऱ्यांचा विचारविनिमय झाला.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना समर्पित मानपत्र
संपादक शंकरराव हातीले पृष्ठ 29 ते 33 ,

सदरहू मानपत्रावर तारीख दर्शविली नाही परंतु 114 संस्थाकडून मानपत्र आणि राऊंड टेबल कान्फरन्सचा उल्लेख या बाबी लक्षात घेता ते वरील कार्यक्रमाप्रसंगी दिले असावे – संपादक

    Leave Your Comment

    Your email address will not be published.*

    Forgot Password